W 2026 roku na maturze z polskiego najbardziej liczy się nie sama pamięć tytułów, lecz to, które lektury trzeba znać naprawdę dobrze i jak wykorzystać je w wypracowaniu. Lista jest szersza, niż wielu uczniów zakłada: obejmuje aktualną podstawę, teksty ze szkoły podstawowej oraz materiały, które nadal można przywołać jako kontekst. Poniżej porządkuję to po ludzku, bez szkolnego nadęcia, tak żeby dało się od razu ułożyć plan nauki.
Najważniejsze rzeczy, które trzeba mieć ogarnięte przed maturą z polskiego
- W 2026 roku podstawą jest aktualny informator CKE dla lat 2025-2028, a nie przypadkowa lista z internetu.
- Obowiązują zarówno lektury z nowej podstawy, jak i teksty ze szkoły podstawowej, które często są niedoceniane.
- Najbezpieczniej zaczynać od utworów całościowych, bo one najczęściej dają najszersze pole do argumentacji.
- Fragmenty warto czytać przez motywy i konflikty, a nie przez suche streszczenie.
- Rozszerzenie nie jest dodatkiem „dla chętnych” - to świetne źródło kontekstów i mocniejszych odniesień.
- Na ostatniej prostej największą różnicę robi nie liczba przeczytanych stron, tylko jakość notatek do każdej lektury.
Co dokładnie obejmuje lista lektur na maturę 2026
Ja patrzę na tę listę jak na trzy warstwy, które nakładają się na siebie. CKE w informatorze obowiązującym dla lat 2025-2028 zostawia maturzystom nie tylko nową listę, ale też część starszych tekstów, do których można odwołać się w wypracowaniu. Do tego dochodzą lektury ze szkoły podstawowej, które wciąż wracają na egzaminie, oraz zakres rozszerzony, przydatny szczególnie wtedy, gdy chcesz budować dojrzalszą argumentację.
To ważne, bo wiele repetytoriów upraszcza temat do jednego spisu. W praktyce to błąd. Jeśli chcesz dobrze zdać maturę, musisz wiedzieć, co jest główną listą, co jest dodatkowym zapleczem, a co wraca z podstawówki. Dopiero wtedy da się uczyć bez chaosu i bez wrażenia, że wszystko jest równie pilne.
| Obszar | Co obejmuje | Co z tego wynika dla ucznia |
|---|---|---|
| Nowa podstawa programowa | Główna lista lektur obowiązkowych używana na maturze 2026 | To od niej warto zacząć plan nauki i notatki do wypracowań. |
| Dawna podstawa programowa | Teksty, do których nadal można odwołać się w wypracowaniu | Stare repetytoria nie są bezużyteczne, ale trzeba je sprawdzić z aktualną listą. |
| Szkoła podstawowa | Wybrane lektury, które wracają na maturze | Nie wolno traktować ich jak „już zaliczonych i zamkniętych”. |
| Zakres rozszerzony | Dodatkowe teksty i fragmenty | To najlepsze źródło kontekstów, porównań i mocniejszych argumentów. |
Najpierw więc porządkuję sam zakres, bo bez tego łatwo pomylić tekst obowiązkowy z tekstem tylko pomocniczym. Dopiero potem ma sens wejście w konkretne tytuły.
Lektury z zakresu podstawowego, które trzeba znać naprawdę dobrze
Tu nie chodzi o mechaniczne wykreślenie pozycji z listy. W tej grupie są teksty, które wracają najczęściej, bo dobrze nadają się do tematów o winie, cierpieniu, konflikcie moralnym, władzy, dojrzewaniu i rozpadzie wartości. Jeśli masz ograniczony czas, właśnie tę część warto opanować najpierw.
Biblia i antyk
- Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów i Apokalipsy św. Jana - fundament motywów cierpienia, próby, końca i ładu moralnego.
- Jan Parandowski, Mitologia, cz. I Grecja - podstawowe źródło motywów antycznych, które wracają w wielu tematach maturalnych.
- Homer, Iliada (fragmenty) - wojna, honor, gniew i cena heroizmu.
- Sofokles, Antygona - jeden z najważniejszych tekstów o konflikcie prawa moralnego i prawa państwowego.
Średniowiecze i dawna literatura
- Lament świętokrzyski (fragmenty) - ważny do tematów o cierpieniu, matczynej żałobie i emocjonalnym wymiarze sacrum.
- Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty) - świetna do motywu vanitas i równości wszystkich wobec śmierci.
- Pieśń o Rolandzie (fragmenty) - wzorzec średniowiecznego bohatera i myślenia o honorze.
- William Szekspir, Makbet - dramat o żądzy władzy, winie i rozpadzie psychiki.
- Molier, Skąpiec - komedia, ale bardzo użyteczna w tematach o pieniądzu, egoizmie i rodzinie.
Romantyzm, pozytywizm i Młoda Polska
- Ignacy Krasicki, wybrana satyra - krótka forma, która dobrze pokazuje ironię, moralizowanie i krytykę obyczajów.
- Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym Romantyczność; Dziady cz. III - teksty obowiązkowe dla tematów o wierze, narodzie, cierpieniu i buncie.
- Bolesław Prus, Lalka - jedna z najważniejszych lektur do tematów o awansie społecznym, marzeniach i rozczarowaniu rzeczywistością.
- Henryk Sienkiewicz, Potop (fragmenty) - przydaje się do opowieści o wspólnocie, lojalności i przemianie bohatera.
- Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara - bardzo mocny tekst do winy, sumienia, kary i psychologii postaci.
- Stanisław Wyspiański, Wesele - obowiązkowe przy rozmowie o społeczeństwie, marazmie i niespełnionej wspólnocie.
- Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (fragmenty) - dobry materiał do tematów o cykliczności życia, pracy i konflikcie jednostki z grupą.
- Stefan Żeromski, Przedwiośnie - tekst o ideach, rozczarowaniu i pytaniu, jak naprawdę zmienia się państwo.
Przeczytaj również: Lektury klasa 1 - Pełna lista i jak czytać bez presji
Literatura XX i XXI wieku
- Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty) - świetny do tematów o formie, niedojrzałości i presji społecznej.
- Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu - jeden z najmocniejszych tekstów o odczłowieczeniu i doświadczeniu obozowym.
- Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat (fragmenty) - ważny kontekst dla tematów o zniewoleniu i granicach człowieczeństwa.
- Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem - tekst o pamięci, etyce i świadectwie historycznym.
- Albert Camus, Dżuma - bardzo użyteczna przy motywach solidarności, zła i odpowiedzialności.
- George Orwell, Rok 1984 - obowiązkowy punkt odniesienia do tematu totalitaryzmu i manipulacji językiem.
- Sławomir Mrożek, Tango - świetne do tematów o chaosie wartości i kryzysie autorytetów.
- Marek Nowakowski, Górą „Edek” - krótki, ale mocny tekst o brutalizacji relacji społecznych.
- Andrzej Stasiuk, Miejsce - przydatny do refleksji o przestrzeni, pamięci i codzienności.
- Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie - dobry tekst do interpretacji obcości i oglądu rzeczywistości.
- Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem (fragmenty) - ważne przy pytaniach o podróż, obserwację i sens opowieści.
Jeśli miałabym wskazać jeden praktyczny wniosek, to byłby on prosty: na poziomie podstawowym najbardziej opłaca się znać nie tylko fabułę, ale przede wszystkim konflikt i kilka mocnych motywów każdego tekstu. To właśnie z nich buduje się argument, a nie z samego streszczenia.
Teksty z dawnej podstawy, które nadal warto mieć w głowie
To jest fragment, który wiele osób pomija, a szkoda. W latach 2025-2028, a więc także w 2026, w wypracowaniu można odwołać się do starszego zestawu lektur obowiązkowych. Nie oznacza to, że trzeba czytać wszystko od zera, ale warto wiedzieć, które tytuły mogą jeszcze pracować na wynik.
- Legenda o św. Aleksym (fragmenty) - klasyczny wzorzec ascezy i wyrzeczenia.
- Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu (fragmenty) - ważne przy tematach o pokorze, naturze i duchowości.
- Gall Anonim, Kronika polska (fragmenty) - przydatna do tematów o władzy i kształtowaniu pamięci historycznej.
- Jan Kochanowski, Odprawa posłów greckich - mocny tekst o odpowiedzialności za państwo.
- Piotr Skarga, Kazania sejmowe (fragmenty) - dobry kontekst do tematów obywatelskich i moralnych.
- Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragmenty) - przydatne do obrazu sarmatyzmu i mentalności dawnej szlachty.
- William Szekspir, Romeo i Julia - tekst o miłości, konflikcie rodzinnym i tragizmie.
- Adam Mickiewicz, Konrad Wallenrod - ważny przy temacie poświęcenia i moralnego kompromisu.
- Bolesław Prus, Z legend dawnego Egiptu - przydatny jako krótki kontekst o władzy i odpowiedzialności.
- Eliza Orzeszkowa, Gloria victis - mocny tekst o pamięci i heroizmie przegranych.
- Stefan Żeromski, Rozdzióbią nas kruki, wrony… - tekst o klęsce, przemocy i bezradności.
- Tadeusz Borowski, Ludzie, którzy szli - kolejny ważny kontekst do doświadczenia granicznego.
- Józef Mackiewicz, Droga donikąd (fragmenty) - przydatna do tematów o wojnie i okupacji.
- Marek Nowakowski, Raport o stanie wojennym (wybrane opowiadanie) - mocny materiał o rzeczywistości PRL-u.
- Jacek Dukaj, Katedra - dobry tekst do tematów o cywilizacji, technologii i wyobraźni.
- Antoni Libera, Madame - ważny kontekst do samotności, edukacji i dojrzewania.
Nie musisz tu od razu budować osobnej „drugiej matury”. Wystarczy, że rozpoznasz, które z tych tekstów dają się szybko podpiąć pod temat wypracowania. To często wystarcza, by w argumentacji pojawił się lepszy, mniej oczywisty przykład.
Teksty ze szkoły podstawowej, które nadal są obowiązkowe
To jedna z tych grup, które maturzyści najczęściej ignorują, bo wydają się „przerobione dawno temu”. A właśnie tu łatwo stracić punkty. Te lektury nie znikają z matury tylko dlatego, że były omawiane wcześniej.
- Ignacy Krasicki, bajki - krótkie formy, które świetnie nadają się do tematów o moralności i ludzkich przywarach.
- Adam Mickiewicz, Dziady cz. II - ważne przy tematach o winie, karze, obrzędzie i wspólnocie.
- Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz (księgi I, II, IV, X, XI, XII) - trzeba znać wybrane księgi, a nie tylko ogólny zarys epopei.
- Aleksander Fredro, Zemsta - dobra do tematów o konflikcie, komizmie i sporze obyczajowym.
- Juliusz Słowacki, Balladyna - klasyczny tekst o żądzy władzy, winie i karze.
W praktyce te lektury są bardzo wygodne w wypracowaniu, bo dobrze pracują jako kontekst dla tematów o winie, karze, honorze, wspólnocie i sporze o władzę. Po przejściu przez tę grupę naturalnie pojawia się pytanie, co zrobić z tekstami z rozszerzenia, bo właśnie one często robią różnicę między odpowiedzią przeciętną a dojrzałą.
Zakres rozszerzony, który daje przewagę na wypracowaniu
Nawet jeśli zdajesz na poziomie podstawowym, ta część nie jest stratą czasu. Rozszerzenie daje konteksty, które wyróżniają odpowiedź, a w wielu tematach pozwala pokazać, że naprawdę rozumiesz literaturę, a nie tylko pamiętasz streszczenie. Tu szczególnie liczy się umiejętność łączenia tekstu z problemem, a nie odtwarzanie szczegółów fabularnych.
- Homer, Odyseja (fragmenty) - podróż, próba, powrót, wytrwałość.
- Dante Alighieri, Boska Komedia (fragmenty) - wizja ładu moralnego i drogi przez piekło, czyściec i raj.
- Jan Kochanowski, Treny - bardzo ważne przy tematach o stracie, żałobie i kryzysie światopoglądu.
- William Szekspir, Hamlet - tekst o zwątpieniu, działaniu i odpowiedzialności.
- Juliusz Słowacki, Kordian - ważny przy tematach o dojrzewaniu, buncie i polityce.
- Realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska - tutaj do wyboru jest jeden tekst: Honoré de Balzac, Ojciec Goriot; Charles Dickens, Klub Pickwicka; Mikołaj Gogol, Martwe dusze; albo Gustaw Flaubert, Pani Bovary.
- Franz Kafka, Proces (fragmenty) - mocny kontekst do absurdu, winy i bezsilności jednostki.
- Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata - świetny tekst do tematów o wolności, dobru, złu i ironii.
- Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy - przydatne do tematów o rewolucji, chaosie i dehumanizacji.
- Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe - tekst o pamięci, wyobraźni i niezwykłości codzienności.
- Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa - bardzo dobry kontekst do świata zniewolenia i absurdu PRL-u.
- Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku - ważny przy tematach o wykluczeniu i godności.
- Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie - krótka forma, która dobrze działa jako komentarz do absurdów życia społecznego.
- Wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego lub Zbigniewa Herberta - przydatny jako intelektualne zaplecze do tematów o etyce, kulturze i odpowiedzialności.
| Tekst do wyboru | Najlepiej działa w tematach o | Dlaczego warto go znać |
|---|---|---|
| Ojciec Goriot | ambicji, rodzinie, awansie społecznym | To bardzo czytelny przykład ceny sukcesu. |
| Klub Pickwicka | komizmie, satyrze obyczajowej | Pomaga pokazać lżejszy, ale inteligentny komentarz do rzeczywistości. |
| Martwe dusze | grotesce, krytyce społecznej | Świetny tekst, gdy temat dotyczy pozorów i pustki moralnej. |
| Pani Bovary | iluzji, rozczarowania, ucieczki od codzienności | Bardzo mocny przykład, jeśli chcesz pisać o niespełnieniu. |
Ja traktuję te teksty jak zestaw „lepszych narzędzi”, a nie dodatkowy ciężar. Jeśli umiesz je przywołać w odpowiednim miejscu, argumentacja od razu robi się dojrzalsza. To prowadzi już prosto do pytania, jak uczyć się całej listy bez wpadania w przypadkowe powtórki i chaos.
Jak uczyć się tej listy, żeby nie utopić czasu
Największy błąd widzę wtedy, gdy ktoś próbuje uczyć się wszystkich lektur w identyczny sposób. To nie działa. Całość, fragment, tekst ze szkoły podstawowej i rozszerzenie wymagają innego poziomu uwagi. Inaczej uczysz się Lalki, inaczej krótkiego opowiadania, a jeszcze inaczej tekstu, który ma tylko dać ci kontekst.
| Priorytet | Co zrobić | Co powinno zostać w głowie |
|---|---|---|
| Lektury czytane w całości | Przeczytać, zaznaczyć sceny kluczowe i opisać konflikt bohatera | Temat, bohaterowie, przemiana, 2-3 sceny, 3 motywy |
| Fragmenty | Skupić się na sensie fragmentu i jego funkcji w całym utworze | Jaki problem pokazuje fragment i do czego można go dopiąć w temacie |
| Teksty ze szkoły podstawowej | Odświeżyć, bo często są mylnie uznawane za „oczywiste” | Funkcja w argumentacji, a nie tylko ogólny zarys fabuły |
| Rozszerzenie | Traktować jako zaplecze interpretacyjne i kontekstowe | Jedno zdanie o sensie tekstu i do jakiego tematu pasuje |
- Do każdej lektury przygotuj jedną kartę z trzema punktami: o czym jest, jaki ma konflikt i do jakich tematów pasuje.
- Nie ucz się samych streszczeń, bo one szybko się rozmywają.
- Jeśli tekst jest fragmentem, dopisz, co ten fragment wnosi do całego utworu.
- Przy dłuższych lekturach zaznacz sceny, które da się użyć w tematach o winie, władzy, dojrzewaniu, buncie lub pamięci.
- Jeśli masz mało czasu, lepiej znać dobrze 10 tekstów niż pobieżnie 30.
Takie podejście działa lepiej niż losowe czytanie całych streszczeń. Ale nawet dobry plan można zepsuć kilkoma powtarzalnymi błędami, więc warto je nazwać wprost, zanim ktoś zacznie tracić punkty na prostych rzeczach.
Najczęstsze błędy, które widzę u maturzystów
Tu nie ma wielkiej filozofii: większość problemów bierze się z pośpiechu i zbyt dużego zaufania do skrótów. W praktyce najwięcej szkody robi nie brak talentu, tylko kilka złych nawyków.
| Błąd | Dlaczego szkodzi | Co zrobić zamiast tego |
|---|---|---|
| Uczenie się wyłącznie streszczeń | W streszczeniu giną motywy, sens scen i logika konfliktu | Do każdego tekstu dopisz 3 motywy i 1 scenę kluczową |
| Mylenie tytułów i autorów | To wygląda na brak obycia z literaturą i osłabia wiarygodność odpowiedzi | Rób krótkie fiszki: autor, tytuł, problem, motyw |
| Pomijanie lektur ze szkoły podstawowej | To jedne z najłatwiejszych tekstów do użycia, a wielu uczniów ich nie odświeża | Powtórz je osobno, nawet jeśli wydają się banalne |
| Brak przygotowania do fragmentów | Fragment trzeba umieć odczytać bez znajomości całej książki na pamięć | Ucz się sensu fragmentu i jego funkcji, nie tylko fabuły |
| Ignorowanie rozszerzenia | Tracisz gotowe konteksty, które często podnoszą jakość wypracowania | Wybierz kilka tekstów rozszerzonych jako swoje „mocne karty” |
Najkrócej mówiąc: nie myśl o tej liście jak o katalogu do odhaczenia. Lepiej potraktować ją jak zestaw narzędzi, z których każde ma inne zastosowanie. Z takim nastawieniem można już przejść do konkretnego planu działania na ostatnie tygodnie.
Co zrobić teraz, jeśli zostało ci niewiele czasu
Jeśli zegar mocno tyka, nie próbuję wtedy ratować wszystkiego naraz. Dzielę pracę na krótkie etapy i wybieram teksty, które dają największy zwrot z inwestycji. W praktyce najpierw idą lektury całościowe, potem szkolna podstawówka, a dopiero na końcu dopieszczam rozszerzenie.
- W pierwszym kroku uporządkuj listę i zaznacz, które teksty znasz naprawdę, a które tylko „kojarzysz”.
- W drugim kroku zrób notatki do pięciu najważniejszych lektur: Lalka, Wesele, Dżuma, Rok 1984 i Tango.
- W trzecim kroku powtórz teksty ze szkoły podstawowej, bo są szybkie do odświeżenia i bardzo użyteczne w argumentacji.
- W czwartym kroku dobierz 3-4 teksty rozszerzone, które pasują do tematów o władzy, pamięci, winie, buncie i wolności.
- Na końcu przećwicz łączenie lektury z tematem, bo to właśnie ten ruch najczęściej decyduje o jakości całej wypowiedzi.
Jeżeli mam zostawić jedną praktyczną wskazówkę, to brzmi ona tak: nie ucz się lektur w kolejności przypadkowej, tylko według tego, jak często i jak użytecznie wracają w wypracowaniu. Wtedy lista przestaje być ciężarem, a zaczyna pracować na twój wynik.
